0

Czas naświetlania – teoria i praktyka. Dlaczego zdjęcia są poruszone i rozmyte?

Czas naświetlania – teoria i praktyka. Dlaczego zdjęcia są poruszone i rozmyte?
5 (100%) 7 votes

Czas to bardzo istotna rzecz w fotografii. Uchwycenie odpowiedniego kadru czasami oznacza walkę o każdą milisekundę, a najlepsze zdjęcia czasami powstają, bo znalazłeś się w odpowiednim miejscu i w odpowiednim czasie. W tym artykule jednak nie skupimy się na odpowiednim timingu i zdjęciach zrobionych w odpowiednim momencie, a na czasie naświetlania.

Migawka

Migawka w aparacie fotograficznym to bardzo istotny element, który kontroluje czas, przez jaki światło pada na materiał światłoczuły, czyli w przypadku aparatów cyfrowych – na matrycę. Migawka szczelinowa (najczęściej obecnie spotykany typ migawki) znajduje się pomiędzy obiektywem a matrycą (w lustrzankach cyfrowych znajduje się za lustrem, tuż przed matrycą). Migawka szczelinowa składa się z co najmniej dwóch taśm stalowych lub płóciennych, zwanymi lamelkami. Jej praca polega na przesunięciu szczeliny, która powstaje pomiędzy lamelkami wzdłuż matrycy, dzięki czemu uzyskujemy równomierne oświetlenie całej powierzchni matrycy.

migawka

Cykl pracy migawki szczelinowej przy różnych czasach naświetlania (od długiego czasu po lewej, do krótkiego po prawej)

Pisząc o migawce wypadałoby wspomnień o jej wynalazcy – Stanisławie Jurkowskim – polskim fotografie, który skonstruował migawkę i opatentował ją w 1883 roku. Produkcją migawek jednak ostatecznie zajęły się niemieckie oraz angielskie firmy. Co gorsza – często w literaturze (szczególnie nie polsko języcznej) jako wynalazcę migawki podawany jest Ottomar Anschutz, który jednak z Polską także ma wiele wspólnego. Dodajmy, że gdyby nie powstanie migawki szczelinowej i możliwość uzyskiwania tak precyzyjnych i krótkich czasów naświetlania sztuka fotografii nigdy nie wyglądałaby tak, jak wygląda.

Czas naświetlania – sposób zapisu, oznaczenie

Przyjęło się zapisywać i podawać czasy naświetlania jak ułamki, bądź liczby całkowite sekund. Przykładowo czas 5 oznacza, że światło na matrycę padało przez 5 sekund, a 1/200 oznacza, że zdjęcie było naświetlane przed 1/200 sekundy. Ten sposób zapisu jest bardo wygodny i intuicyjny. Fotografowie często w rozmowach podając czas (np. wymieniając jakie mają aktualnie ustawione parametry w aparacie) podają czas 1/200 jako po prostu 200, 1/60 jako 60 itp. W ten sam sposób oznaczone są bardzo często czasy naświetlania w lustrzankach cyfrowych. Tak więc jeśli na wyświetlaczu lub w wizjerze widzimy liczbę 160 oznaczającą czas, to nie znaczy to, że zdjęcie będzie naświetlane przed 16o sekund, a przed 1/160 sekundy.

Jak ustawić czas naświetlania zdjęcia?

Aby ustawić czas naświetlani, w zależności do tego jakiego aparatu używamy i jakie opcje oferuje nam aparat, musimy przełączyć się w tryb manualny (M) lub trym priorytetu migawki (S) – więcej na ten tema w artykule o trybach P A S M. Po ustawieniu odpowiedniego trybu w lustrzance cyfrowej możemy regulować czas naświetlania kręcąc odpowiednim pokrętłem.

Jaki czas naświetlania wybrać?

Dobierając czas naświetlania musimy pamiętać o tym, że im dłużej mamy otwartą migawkę, tym dłużej światło będzie padać na nasz materiał światłoczuły (w przypadku aparatów cyfrowych – na matrycę). Im dłużej światło będzie padać na naszą matrycę, tym więcej zarejestruje go aparat, przez co zdjęcie będzie jaśniejsze. Krótko mówiąc – krótki czas naświetlania – mało światła – ciemniejsze zdjęcie, długi czas naświetlania – dużo światła – jaśniejsze zdjęcie. Czas naświetlania jest więc jednym z parametrów (obok przysłony oraz ISO), który ma ogromny wpływ ekspozycję i poprawne naświetlenie zdjęcia. Jednak skoro możemy zmienić wartości ISO oraz przysłony, aby skorygować ekspozycję – możemy niejako wybrać czas naświetlania, który będzie odpowiedni dla naszego zdjęcia.

Krótki czas naświetlania – sport, dynamiczna akcja, zatrzymanie ruchu

Fotografując szybko poruszające się obiekty (w szczególności wydarzenia sportowe) zazwyczaj chcemy zatrzymać ruch, aby nasze zdjęcie było nieporuszone, postać lub obiekt wyraźny i ostry (nie rozmyty). Aby tego dokonać stosuje się krótkie czasy naświetlania. W zależności od warunków (czasami po prostu nie można ustawić już wyższego ISO, albo mniejszej wartości przysłony) używamy maksymalnie możliwie krótkiego czasu naświetlania – najczęściej ok. 1/300, 1/500 lub nawet 1/4000. Dzięki zastosowaniu krótkiego czasu naświetlania mamy możliwość zamrożenia ruchu, a nasza fotografia będzie ostra i nie rozmyta. Niestety nie ma jednego uniwersalnego rozwiązania i jednego słusznego czasu, który należy ustawić, gdy fotografujemy sport, ponieważ wszystko zależy od typu sportu i warunków zastanych. Najlepiej eksperymentujcie i sprawdzajcie jaki czas naświetlania da Wam pożądany efekt. My fotografując sport najczęściej używamy czasu w zakresie 1/200 – 1/3200 s w zależności od warunków.

Efekt zamrożenia ruchu na zdjęciu przy użyciu krótkiego czasu naświetlania.

Efekt zamrożenia ruchu na zdjęciu przy użyciu krótkiego czasu naświetlania.

Długi czas naświetlania – zdjęcia nocne, ale nie tylko

Kiedy właściwie używać długiego czasu naświetlania? Dobrym przykładem są nocne zdjęcia. Długiego czasu naświetlania używa się tutaj nie tylko z powodu małej ilości światła (przypomnijmy, że dłuższy czas naświetlania to dłużej padające światło na matrycę, przez co zdjęcie będzie jaśniejsze), ale często także dlatego, że chcemy pokazać dynamikę lub ruch na zdjęciu. Fotografując ulicę nocą i przejeżdżające nią samochody możemy uzyskać bardzo ciekawy efekt smug światła – przejeżdżające samochody nie zostaną zarejestrowane na naszym zdjęciu, a pozostaną na nim tylko smugi reflektorów (białe – przednie i czerwone – tylne). Długich czasów naświetlania używa się także fotografując gwiazdy – w zależności od tego jak długi czas naświetlania ustawimy niebo będzie odpowiednio naświetlone, a gwiazdy widoczne, a jeżeli damy naprawdę długi czas naświetlania (np. 30 s) to możemy uzyskać efekt ruchu gwiazd. Długich czasów naświetlania używa się także, gdy chcemy uzyskać efekt świetlnych smug na zdjęciu (tzw. malowanie światłem).

Dlaczego moje zdjęcia są rozmyte i poruszone?

Często popełnianym błędem przez początkujących fotografów jest ustawianie zbyt długiego czasu naświetlania (lub zbyt długi czas naświetlania dobierany przez automatykę aparatu) przy fotografowaniu „z ręki”. Przyjęło się, że maksymalny czas, który możemy ustawić fotografując z ręki, tak, aby nasze zdjęcie nie było poruszone to odwrotność długości ogniskowej obiektywu. Przykładowo dla obiektywu o ogniskowej 50 mm minimalny czas to 1/50 s, dla ogniskowej 200 mm to 1/200 s itp. Z naszej praktyki wynika jednak, że bardzo rzadko używamy czasów poniżej 1/160 – właściwie fotografując wydarzenia, koncerty, śluby i robiąc inne fotoreportaże staramy się nie ustawiać dłuższego czasu niż 1/160. Spowodowane jest to tym, że wg. zasady maksymalnego czasu jako odwrotności ogniskowej dla obiektywu 24mm będzie to 1/30 s – przy tej wartości faktycznie możliwe jest utrzymanie i nie poruszenie zdjęcia, jednak jeżeli na zdjęciu pojawiaj się jakikolwiek ruch i chcemy go zamrozić (np. poruszający się ludzie, zwierzęta, jadące samochody itp) to przy czasie 1/30 zostaną one rozmyte, a ruch nie zamrożony – stąd dla wygody proponujemy czas 1/160 bądź krótszy (np. 1/200).

 

Statyw i pilot do aparatu

Fotografując z długim czasem naświetlania powinniśmy użyć statywu, ponieważ nawet najmniejsze drgania naszej ręki mogą owocować poruszonym i rozmytym zdjęciem. Statyw to jednak nie wszystko. Gdy ustawimy aparat na statywie, dobierzemy odpowiednie parametry i długi czas naświetlania to niestety nasze zdjęcie może nie wyjść i być poruszone z powodu tego, że ręcznie naciskamy migawkę aparatu i w ten sposób puszczając ją wprowadzamy aparat w delikatne drżenie. Na ten problem są co najmniej dwa rozwiązania: używanie samowyzwalacza z odpowiednim opóźnieniem, dzięki czemu zdjęcie „zacznie się robić”, czyli migawka zostanie otwarta dopiero po ustalonym czasie, a nie w momencie naciśnięcia spustu migawki. Kolejnym sposobem jest zastosowanie pilota (przewodowego (tzw. wężyka spustowego) lub bezpieczniej bezprzewodowego, jeżeli nasz aparat takowy obsługuje) dzięki czemu w momencie otwarcia migawki nie dotykamy aparatu i stoi on stabilnie.

pilot-do-aparatu

Sprawdź i porównaj ceny pilotów, transmiterów i wężyków spustowych do aparatów

Panoramowanie – rozmyte tło i dynamiczne zdjęcia

Panoramowanie to technika fotografowania poruszających się obiektów z dość długim czasem naświetlania (np. 1/60, 1/30 lub nawet dłużej w zależności od warunków i prędkości obiektu) z jednoczesnym śledzeniem tego obiektu. Wykonując taką fotografię ustawiamy dłuższy czas naświetlania i podążamy obiektywem za naszym obiektem tak, aby znajdował się on przez cały czas w tym samym miejscu w naszym kadrze. Dzięki takiemu zabiegowi możemy uzyskać niezwykle dynamiczny efekt ostrej postaci, pojazdu lub innego poruszającego się obiektu na rozmytym i poruszonym tle. Nie jest to prosta technika i wymaga odpowiedniej techniki i zręczności, jednak daje niesamowite rezultaty, nadaje zdjęciu dynamikę – na takiej fotografii niemalże czuć prędkość. Przykład takiego zdjęcia poniżej:

Efekt panoramowania, czyli jak wykonać dynamiczne ujęcie sportowe.

Efekt panoramowania, czyli jak wykonać dynamiczne ujęcie sportowe.

Podsumowując – czas naświetlania w fotografii to bardzo istotny element, który wpływa nie tylko na ekspozycję zdjęcia (im dłuższy czas, tym dłużej światło pada na matrycę i uzyskujemy „jaśniejszą” fotografię i odwrotnie) ale także na dynamikę fotografii. Czas naświetlania to także parametr, który możemy wykorzystywać w kreatywnej fotografii: zamrażając ruch, rozmywając tło nadając w ten sposób dynamiczności zdjęciu (panoramowanie), czy malując światłem. To, jak wykorzystacie ten parametr zależy wyłącznie od Was. Pamiętajcie także o stosowaniu odpowiednio krótkiego czasu przy fotografowaniu z ręki, aby Wasze zdjęcia nie były poruszone. Eksperymentujcie i pamiętajcie, że to praktyka czyni mistrza i jest najlepszą formą nauki!

Może Ci się również spodoba