0

Przysłona i głębia ostrości (bokeh, efekt rozmycia tła) w teorii i praktyce

Przysłona i głębia ostrości (bokeh, efekt rozmycia tła) w teorii i praktyce
5 (100%) 9 votes

Przysłona w aparacie fotograficznym (także cyfrowym) to część obiektywu, która reguluje ilość światła, jaka wpada na materiał światłoczuły, czyli w wypadku fotografii cyfrowej – matrycę, poprzez zmniejszenie lub zwiększenie otworu przez który wpada światło. Jest to bardzo istotny element każdego obiektywu – dzięki przysłonie nie tylko kontrolujemy ilość światła, jaka wpada na matrycę, ale także mamy kontrolę na głębią ostrości. Dzisiaj opowiemy Wam właśnie o przysłonie – od strony technicznej, teoretycznej, a także jaki wpływ ma wartość przysłony na zdjęcia w praktyce, czyli o efekcie rozmycia tła na zdjęciach (bokeh) i głębi ostrości.

Przysłona w teorii

Przysłona w obiektywie to mechaniczny element obiektywu składający się z najczęściej metalowych listków. Poniższe zdjęcie prezentuje przysłonę w obiektywie – wygląda znajomo? Kształt listków przysłony jest bardzo często kojarzony z fotografią i używany w wielu logotypach – co także wskazuje nam jak istotny jest to element w aparacie.

przysłona obiektywu

Przysłona w aparacie fotograficznym najczęściej składa się z od 5 do 9 listków, chociaż zdarzają się się wyjątki. Przysłoną w aparacie fotograficznym sterujemy za pomocą pierścienia znajdującego się na obiektywie (ale niestety nie na każdym, szczególnie cyfrowym) lub wybierając odpowiednią wartość przysłony z ustawień aparatu. Regulując przysłonę tak na prawdę otwieramy ją (zwiększamy otwór) lub domykamy (zmniejszamy otwór) przez który wpada światło.

Wartość przysłony

Poniższa ilustracja w schematyczny sposób pokazuje wartości przysłony oraz wielkość otworu, przez które wpada światło na matrycę (bądź film w fotografii analogowej).

wartosc przyslony

Jak widać z powyższej ilustracji – im większa liczba po f/, tym otwór mamy większy i analogicznie – im mniejsza wartość przysłony, tym większy otwór i więcej światła wpada do obiektywu. Wzór na liczbę przysłony lub inaczej jej wartość to:

f/# = f / d

gdzie f to ogniskowa, a d to średnica otworu przesłony. W praktyce przyjęło się zapisywać wartości przesłony odpowiadającymi wartościami pierwiastka liczby 2, gdzie kropka odpowiada przecinkowi dziesiętnemu, czyli np. f/1, f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/16, f/22, f/32 itp. Wartość f/1 oznacza, że ogniskowa obiektywu jest równa średnicy otworu przesłony, jednak w praktyce to bardzo rzadki przypadek. Każda następna wartość przesłony oznacza dokładnie dwa razy mniej światła, które wpada przez otwór w przesłonie. Ze względów praktycznych używa się jednak także liczb pośrednich, np. f/1.6, f/1.8, f/3.2 itp.

Jasność obiektywu a przysłona – oznaczenia obiektywów

Najniższa wartość, na jaką możemy ustawić przysłonę w obiektywie (czyli uzyskać maksymalny otwór) to oznaczenie jasności obiektywu. Dla przykładu – obiektyw 50mm f/1.4 będzie jaśniejszy niż 50 mm f/4 itp. Sprawa odrobinę komplikuje się w momencie, kiedy nasz obiektyw to tzw. zoom, czyli obiektyw zmiennoogniskowy. Są na rynku obiektywy zmiennoogniskowe (jak np. popularne 70-200mm f/2.8), które mają stałą minimalną wartość przesłony dla całej długości ogniskowej, jednak większość szkieł (szczególnie tych nisko budżetowych) ma podawane dwie wartości minimalne, np. 17-55mm f/3.5 – f5.6, co oznacza nie mniej, nic więcej jak to, że dla ogniskowej 17mm możemy uzyskać minimalną wartość przesłony f/3.5 a dla ogniskowej 55mm odpowiednio f/5.6 – takie rozwiązanie spowodowane jest kwestiami konstrukcyjnymi – dla dociekliwych polecamy zastanowić się nad wzorem na wartość przysłony i jej zależność od ogniskowej obiektywu, która w zoomach jest przecież zmienna.

Mniejsza wartość przysłony = więcej światła i odwrotnie

Najważniejszą rzeczą, którą powinniście zapamiętać z tej teorii jest to, że im ustawimy mniejszą wartość przesłony (np. f/1.4, f/1.8, f/2.8), tym większy będzie otwór, a co za tym idzie na naszą matrycę wpadnie więcej światła i odwrotnie – im większą wartość ustawimy (np. f/8, f/16, f/22) tym otwór będzie mniejszy (przysłona domknięta), na matryce wpadnie mniej światła i potencjalnie uzyskamy ciemniejsze zdjęcie. Potencjalnie, ponieważ wartość przysłony to nie jedyny parametr, który decyduje o tym czy poprawnie naświetlimy nasze zdjęcie – jest jeszcze czas naświetlania oraz ISO. Możecie także przeczytać więcej na ten temat przy okazji tematu o trybach P A S M, który niedawno prezentowaliśmy na naszej stronie.

Wartość przysłony a głębia ostrości

W fotografii niestety nic nie jest takie banalne i proste. Przesłona reguluje nie tylko ilość światła, które wpada na materiał światłoczuły, ale przy okazji odpowiada za głębię ostrości. Na wstępie musimy zaznaczyć, że z głębią ostrości sytuacja też nie jest taka prosta i nie tylko przysłona ma na nią wpływ, ale także ogniskowa i odległość od fotografowanego obiektu, ale to temat na inny artykuł. Dzisiaj skupimy się wyłącznie na wpływie przysłony na głębie ostrości, bo przecież o przysłonie jest ten tekst.

Zasadniczo i w uproszczeniu możemy przyjąć, że im mniejsza wartość przysłony (np. f/1.4, f/1.8), czyli większy otwór, tym płytsza głębia ostrości i odwrotnie – im większa wartość przysłony (np. f/8, f/16, f/22) tym większa głębia ostrości. Jednak skoro poruszyliśmy już temat głębi ostrości i przysłony, to odrobinę go zgłębimy.

Czym jest głębia ostrości?

Głębia ostrości, w telegraficznym skrócie, to przestrzeń przed obiektywem w której fotografowane obiekty są ostre. Wszystko, co znajduje się poza nią jest rozmyte (mniej lub bardziej). Poniższe zdjęcia prezentują zdjęcia kolejno z małą głębią ostrości oraz z dużą głębią ostrości.

Naszym zdaniem głębię ostrości i wpływ przysłony na nią można w prosty sposób zobrazować stosując porównanie do ściany. Wyobraźcie sobie, że głębia ostrości to ściana o pewnej grubości, która znajduje się przed obiektywem i jest równoległa do naszej matrycy. Wszystko, co znajduje się w tej wirtualnej ścianie na zdjęciu będzie ostre, a wszystko co poza nią – odpowiednio rozmyte. Zmieniając wartość przysłony regulujemy grubość tej ściany i w ten sposób możemy zmniejszyć, bądź zwiększyć ilość ostrych elementów na zdjęciu. Naszą metaforę prezentuje poniższa ilustracja:

glebia-ostrosci-a-przyslona

Na powyższej ilustracji naszą metaforyczną ścianą, czyli głębią ostrości jest zaznaczony na czerwono obszar. Na górnym przykładzie, przy użytej przysłonie f/1.8 uzyskujemy wąską ścianę, czyli małą głębię ostrości i na naszym zdjęciu ostry będzie kwiatek, a drzew, które znajduje się w pewnej odległości za kwiatkiem i nie znalazło się w naszej ścianie, czyli głębi ostrości, będzie rozmyte. Na drugim przykładzie, gdzie mamy wartość przysłony ustawioną na f/22 nasza metaforyczna ściana jest gruba, a więc mieści się z niej zarówno kwiatek jak i drzewo, dzięki czemu oba obiekty będą na zdjęciu ostre. Oczywiście pamiętajcie, że to tylko przykład i mocne uproszczenie, ale wydaje się nam, że w prosty sposób pokazuje jaki wpływ ma wartość przysłony na głębię ostrości.

Jak uzyskać efekt rozmycia tła (bokeh) na zdjęciu?

W zasadzie to temat na oddzielny artykuł, jednak skoro mówimy w tekście o przysłonie, a ma ona znaczny wpływ na efekt rozmycia tła na zdjęciu to powiemy w skrócie – im mniejsza wartość przysłony (np. f/2.8, f/1.4) tym głębia ostrości będzie mniejsza, a nasze tło bardziej rozmyte. Niskich wartości przysłony bardzo często używa się w fotografii portretowej, właśnie ze względu na możliwość uzyskania efektu rozmytego tła. Przesłona to bardzo ważny element, jeżeli chcemy uzyskać piękny bokeh, jednak nie jest to jedyny parametr – o tym w napiszemy w oddzielnym artykule.

Podsumowując:

  • przysłona to bardzo ważny element każdego obiektywu
  • wartość przysłony oznacza się w formie f/xx, np. f/1.8, f/5.6, f/16 itp.
  • im mniejsza wartość przysłony, tym większy otwór, więcej światła wpada na matrycę i zarazem uzyskujemy mniejszą głębię ostrości
  • im większa wartość przysłony, tym mniejszy otwór, mniej światła wpada na matrycę i zarazem uzyskujemy większą głębię ostrości

Pamiętajcie – najważniejsze to eksperymentować z fotografią. Jeżeli Wasz aparat ma tryby PASM, a nie wyłącznie tryb auto, to koniecznie sprawdźcie różne ustawienia przysłony i jaki efekt wtedy uzyskujecie na zdjęciu. Praktyka czyni mistrza!

Może Ci się również spodoba